Türkiye Artemis Mutabakatı’nı imzaladı: Uzayda yeni iş birliği dönemi

ANKARA - BHA

Türkiye, uzay çalışmalarında uluslararası iş birliğini güçlendirecek önemli bir adım attı. İmza, ABD'nin başkenti Washington'daki NASA Genel Merkezi'nde düzenlenen törende gerçekleştirildi. Türkiye adına mutabakata Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır imza attı. Törende Türkiye Uzay Ajansı Başkanı Yusuf Kıraç da yer aldı. NASA Başkanı Jared Isaacman'ın ev sahipliğindeki törende ABD Dışişleri Bakanlığı Uzay ve Çevre İşlerinden Sorumlu Yardımcısı Connor Tomlinson da hazır bulundu.

Türkiye, 31 Ağustos 2026'da mutabakatı imzalayarak Artemis Mutabakatı'na katılan 71'inci ülke oldu. NASA, Türkiye'nin katılımını uzayın barışçıl, şeffaf ve iş birliğine dayalı şekilde keşfedilmesine yönelik uluslararası çerçeveye dahil olması olarak duyurdu.

Peki Türkiye neden Artemis Mutabakatı'nı imzaladı?

Artemis Mutabakatı'nın temel amacı, ülkelerin Ay ve daha uzak gök cisimlerinde yürüteceği sivil uzay faaliyetleri için ortak bir anlayış oluşturmak.

Dışişleri Bakanlığı, mutabakatı Ay keşiflerinin güvenliğini artırmayı ve dış uzayın barışçıl, sürdürülebilir ve faydalı kullanımını teşvik etmeyi amaçlayan bir ilkeler bütünü olarak tanımlıyor.

Türkiye de imzayla birlikte uzayın barışçıl amaçlarla keşfi ve kullanımına yönelik uluslararası iş birliğini destekleyeceğini, uzay teknolojileri ve keşfi alanındaki çalışmalara uluslararası hukuk temelinde kapsayıcı ve yenilikçi bir yaklaşımla katkı sunmayı sürdüreceğini açıkladı.

Buradaki önemli nokta, Artemis Mutabakatı'nın klasik anlamda ülkeler arasında bağlayıcı bir savunma veya ticaret anlaşması olmaması. Mutabakat, uzay çalışmalarında ülkelerin uymayı taahhüt ettiği ortak ilkeleri ortaya koyan, bağlayıcı olmayan bir çerçeve niteliğinde.

Türkiye'nin Ay hedefiyle doğrudan bağlantılı

Türkiye'nin Artemis Mutabakatı'na katılımının en önemli başlıklarından biri ise Ay Araştırma Projesi (AYAP).

Türkiye, Milli Uzay Programı kapsamında kendi Ay görevini gerçekleştirmeye hazırlanıyor. NASA da Türkiye'nin yakın zamanda ilk Ay görevi olan AYAP-1'i gerçekleştirmeye hazırlandığını açıkladı. Türkiye'nin 2027 yılında gerçekleştirmeye hazırlandığı Ay misyonu kapsamında uluslararası iş birliğinin daha ileri bir düzeye taşınması hedefleniyor.

Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır da Artemis Mutabakatı kapsamında özellikle Ay, Mars ve derin uzay çalışmalarında ülkelerin şeffaflık, veri paylaşımı ve birlikte çalışabilirlik ilkeleri doğrultusunda hareket etmesinin önemine dikkat çekti.

Bu nedenle imzanın Türkiye açısından anlamı yalnızca bir uluslararası belgeye taraf olmak değil. Türkiye, kendi Ay misyonunu hazırlarken uzay çalışmalarını yürüten ülkelerle daha kapsamlı bir iş birliği zemini oluşturmayı hedefliyor.

Uzay sanayisinin küresel sisteme entegrasyonu hedefleniyor

Dışişleri Bakanlığı kaynaklarına göre Türkiye'nin Artemis Mutabakatı'na katılımı, gelişmekte olan Türk uzay sanayisinin küresel uzay ekonomisine entegrasyonuna katkı sağlayabilecek.

Mutabakat, aynı zamanda Türkiye'nin 2022-2030 Milli Uzay Programı Strateji Belgesi'nde ortaya konulan uzay teknolojileri ve sanayisinde yerli ve milli kapasite ile kabiliyetlerin geliştirilmesi amacıyla bölgesel ve uluslararası iş birliklerinin güçlendirilmesi hedefiyle de örtüşüyor.

Bu çerçevede Türkiye'nin Artemis'e katılımının; uzay teknolojileri, Ay araştırmaları, bilimsel veri paylaşımı ve uluslararası ortak projeler açısından yeni iş birliklerinin önünü açması bekleniyor.

Antalya'daki Uzay Kongresi de önemli bir dönemeç olacak

Türkiye'nin Artemis Mutabakatı'na katılımı, Antalya'da düzenlenecek önemli bir uluslararası uzay etkinliğinin hemen öncesinde gerçekleşti.

Türkiye, 5-9 Ekim 2026 tarihlerinde 77. Uluslararası Uzay Kongresi'ne Antalya'da ev sahipliği yapacak.

Dışişleri Bakanlığı, kongrenin Artemis Mutabakatı'yla ortaya konulan ortak vizyonun pekiştirilmesi açısından önemli bir zemin oluşturacağını açıkladı. NASA da Artemis Mutabakatı'na imza atan çok sayıda ülkenin Antalya'daki kongreye katılmasının beklendiğini bildirdi.

Bu açıdan Türkiye'nin Artemis'e katılımı ile Antalya'daki kongre aynı dönemde Türkiye'nin uzay diplomasisi açısından dikkat çeken iki gelişme olarak öne çıkıyor.